حدیث «علی مع الحقّ» از موسوعة عبقات الأنوار، بخش مخطوط و تکمیل نشده ای است که در سال های اخیر در دسترس پژوهشگران قرار گرفت. این بخش مجموعه ای از فیش های نامدون و سیاهه هایی است که بیشتر توسط کاتبانی ناآشنا با واژگان و اصطلاحات به رشته تحریر درآمده است، از این رو متنی درهم ریخته و پرغلط از این اثر برجای مانده است. به تازگی پاره ای از این سیاهه که از نظم و پیوستگی بهتری برخوردار است توسط مؤسسه ای در قم گزینش شده و با طمطراق «تصحیح، تحقیق و تعلیق»، و با وصف «تحقیق علمی کم نظیر» چاپ و روانه بازار شد. ولی بررسی این اثر نشان می دهد که متن چاپی نه تنها گزینشی، بلکه دچار تحریف و تصحیف و ناهنجاری در خوانش نسخه است، و شرط امانت داری در ارائه نسخه به شدت مورد تسامح قرار گرفته است. علاوه بر آنکه سهل انگاری در مقابله و ویرایش، لغزش های تایپی، شتابزدگی در چاپ، به این اثر فاخر آسیب رسانده و محتوای آن را سست نموده است. بازبینی این تصحیح ناقص و پراشتباه اعتماد به متن چاپی را سلب نموده، و ضرورت تصحیحی دیگر را آشکار می سازد.

سخن گفتن از شخصیت واقعی امیرالمومنین (ع) و معرفی حقیقی آن حضرت، برای همگان امری بس دشوار، بلکه ناممکن است و تنها کسانی می توانند به معرفی شخصیتی چون علی (ع) بپردازند که از همه ابعاد وجودی اش اطلاع کامل داشته باشند. در گردونه هستی، جز خدا و پیامبر (ص) کسی را نمی توان یافت که به درستی چنین احاطه ای داشته باشد، چنان که پیامبر (ص) کسی را نمی توان یافت که به درستی چنین احاطه ای داشته باشد، چنان که پیامبر (ص) نسبت به آن حضرت فرمود: «... و لا عرفک الا اله و انا» و نیز فرمود: «... له ]علی[ حق لا یعلمه الا اله و انا». این سخن بلند نبوی (ص) درباره علی (ع) که فرمود: «علی مع القرآن و القرآن مع علی: علی با قرآن است و قرآن با علی است» در همین باره بررسی می شود. سخنی که حکایت از دو ویژگی مهم و رفیع علوی دارد: یکی همراهی علی (ع) با قرآن، و دیگری معیت قرآن با علی (ع). با توجه به اهمیت موضوع، نگارنده در صدد تبیین این حدیث شریف برآمده است.وی در ابتدا، معیت را طرح و پس از ماخذشناسی این حدیث در منابع شیعه و اهل سنت به شرح معیت از دیدگاه لغت و اصطلاح می پردازد، سپس به نوع معیت در عوالم مختلف اشاره می کند، بدین معنی که معیت علی (ع) و قرآن هم می تواند در عالم ملک محقق شود و هم در عالم ملکوت تحقق یابد.مقاله حاضر پس از تفسیر معیت در عالم ملک و بیان وجوهی به عنوان تفسیر آن، از جمله: معیت علی (ع) و قرآن در هدایت، علی (ع) و قرآن یاریگر یکدیگر، معیت علی (ع) و قرآن در دلالت، یگانگی علی (ع) و قرآن در اقتدا، معیت به رابطه، یعنی رابطه علی (ع) با قرآن رابطه قیم با متولی علیه است، ارتباط علی (ع) با قرآن، هماهنند ربط عالم به معلوم است و بالاخره علی (ع) و قرآن معرف یکدیگرند.در انتها به عنوان یکی از معانی معیت، به معرفی متقابل قرآن و علی (ع) می پردازد.

من المواضیع المطروحة فی الفقه السیاسی الإسلامی، والذی یعتبر هدفاً قرآنیاً، هو موضوع المحاربین. وفی هذا السیاق، یعتبر أنموذج سلوک الأئمّة المعصومین (ع) والذین یعتبرون المفسّرین الحقیقیین للقرآن الکریم، من أفضل المعاییر فی إطار هذه المواجهة. کان الإمام علی (ع) فی مواجهة المحاربین خلال خلافته التی إستمرّت خمس سنوات. کان المحاربون فی زمن أمیر المؤمنین (ع) ینقسمون إلی ثلاث مجموعات؛ الناکثین والقاسطین والمارقین، وکان أمیر المؤمنین (ع) یجد لزاماً علی نفسه مکوّنات محدّدة فی موضوع المواجهة مع هذه المجموعات الثلاثة. تسعی هذه المقالة للإجابة علی هذا التساؤل والذی مفاده، هل الإمام علی (ع) فی مواجهته لهذه المجموعات الثلاثة کان لدیه أسلوب واحد أو أنّ أسلوبه کان وفقاً للظروف واختلاف الأفراد، وذلک عن طریق تجمیع النصوص وتحلیلها بهدف توضیح أسلوب الإمام (ع) فی مواجهته للمحاربین.

1یعتبر علم الأیقونات أحد الأسالیب التفسیریه فی دراسات الصوره، والذی یصف معنی الأعمال ویسعی إلی تفسیرها. وفی الفنون الدینیه مثل الفنون المسیحیه، هناک العدید من الرموز والإشارات التی تشیر إلی المعتقدات والتقالید. وأحد أهم المعتقدات المسیحیه هو تجسد الله. یهدف هذا البحث إلی کشف المعنی فی لوحه الرسام الإیطالی جیوتو بغیه فهم المفاهیم الرمزیه المتعلقه بالتجسد. یُطرح هذا السؤال بأنه کیف یبحث المنهج الأیقونی عن علامات التجسد فی لوحه جیوتو وما هی آثار العلم الذی یحمله الفنان علی اللوحه. منهج البحث هو المنهج التحلیلی - التاریخی حیث تم فی إطار علم الأیقونات، والمقاله مکتوبه استنادا علی مصادر المکتبه والصور. وبالتالی عالجنا هذا الموضوع بأنه کیف یظهر علم الأیقونه أثناء دراسه وجه التواصل البصری وما هو سبب تشکل العمل بناء علی رموز التجسد، وأخیرا ما هو الأسلوب والهدف النهائی للفنان فی تغییر الأسلوب السائد آنذاک. فاکتشفنا أن الهدف الأساسی للفنان هو الوصول إلی حقائق تتجاوز الروحانیه. وأخیراً جیوتو، رغم سیطره الدین، ولأول مره فی تاریخ الفن؛ استخدم الرسم کفن مستقل یعتمد علی الواقع ویعبر عن التجسد بمفاهیم واقعیه.

1إنّ تنمیه المهارات القیادیه باتت ضروره من أجل تکوین استراتیجیه ریادیه لتحقیق التنافس فی البیئات المعقده وضمان النجاح فی الأعمال الاقتصادیه والتجاریه. ویعزز  القاده الناجحون قدرات أتباعهم فی سبیل تحقیق أهداف المجموعه التی یدیرونها. من جانب آخر وبعد تطویر وتغییر المفاهیم المتعلقه بالتسویق، تغیرت تبعاً لذلک رؤی المؤسسات إزاء العملاء والمستهلکین من أجل خلق علاقات مستدامه، وأصبحت الأسواق التنافسیه الحالیه تتطلب صناعات وخدمات بإمکانها التغلب علی التحدیات التی تواجهها هذه المؤسسات وأن تقدم خدماتها ومنتجاتها دون تکالیف باهضه. بعد مراجعه الدراسات السابقه وخلفیه البحث تبین وجود شح فی الدراسات حول هذا الموضوع لاسیما عندما یکون الدور الوسیط فی الدراسات هو موضوع القیاده الریادیه. إنّ الدراسه الحالیه من حیث الهدف والغایه هی دراسه توظیفیه ومن حیث الطبیعه والمنهج هی دراسه وصفیه- ترابطیه. فی تحلیل بیانات اختبار کولموغوروف-سمیرنوف، أظهرت النتائج بأنّ توزیع البیانات لم یکن طبیعیاً، وعلی هذا الأساس، تم استخدام تقنیه Smart Pls[1] لتحلیل البیانات ودراستها. وقد لجأنا إلی أسلوب بی ال اس (PLS) للتوفیق وتقییم صدق نماذج المعادلات الهیکلیه التی تغطی ثلاثه أقسام وهی: ملائمه نماذج القیاس، وملائمه نموذج الهیکل وملائمه النموذج الکلی. دلت النتائج علی أنّ النموذج المفهومی یتمتع بنسبه مناسبه من الملائمه الإحصائیه. کما ومن أجل دراسه فرضیات البحث استخدمنا معامل الحرکه ومقدار إحصاء T، وقد تم التأکد من صحتها جمیعاً. وأظهرت النتائج أن ّاستخدام القیاده الرشیقه تتطلب تواصلاً مع العملاء والمستهلکین، ومن جانب آخر فإنّ وجود قیاده بمعنویات ریادیه من شأنها التأثیر فی النظام الحدیث للمؤسسه، وفی النهایه خلق تواصل بنّاء مع المستهلکین.

لقد تشکل الفقه المعاصر فی سیاق التطورات والتغیرات الاجتماعیة وإمکانیة الوصول غیر المحدود إلی المصادر والکتب والأقوال والأسئلة. وأضیفت إلیه العلوم البینیة التی لم تکن موجودة من قبل. ومن الموضوعات التی یتناولها هذا الفقه، الاعتماد علی الاستناد بأصل الکرامة فی التأکید علی حقوق الإنسان.ویزعم القائلون بأصل الکرامة أن هذا الأصل مرتبط بالإنسان (بنی آدم)، وهو ما ینتج علی الأقل نتائج فقهیة فی مختلف المجالات. ما قیل فی سورة الإسراء عن کرامة الإنسان هو عن وجوده، وما قیل فی سورة الحجرات هو عن الصیرورة التی تأتی علی شکل تفضیل (أکرَمَکُم)، وبالتالی لا یتعلق الأمر باستعداد الکرامة فی الإنسان. وأساس هذا التغییر فی وجهة نظر هؤلاء الفقهاء هو الاعتماد علی الأنثروبولوجیا الجدیدة التی تعتبر حقوق الإنسان قبل التکالیف والواجبات ولا تتسامح مع أی حکم یتعارض مع مکانة الشخصیة الإنسانیة. وهو بهذا یدافع عن حقوق الأقلیات وحقوق المرأة وحق الاختیار ومنع السلوک العنیف ولا یعتبره جدیرا بالمدرسة الفقهیة الإسلامیة. ومن الافتراضات الأخری لهؤلاء الفقهاء أن القوانین والقواعد الاجتماعیة، التی لیست تعبدیة، لیست قدسیة ومتعالیة، وإذا تحدثت الشریعة عن ذلک، فقد أمضاها باسم رئیس العقلاء. والأحکام الشرعیة مبنیة علی المصالح والمفاسد، وهی معاییر الأحکام، ومن سلسلة علل الأحکام الشرعیة. ورغم أنه لا یمکن اکتشاف هذه المعاییر فیما یتعلق بتفاصیل الأحکام التعبدیة وجزء من الأمور غیر التعبدیة، إلا أن مصالح بعض الأحکام الأخری وفلسفتها، وخاصة الأحکام الاجتماعیة والجزائیة للإسلام، فی متناول الفطرة الجماعیة للبشر. ونتیجة لذلک فإن الاستشهاد بهذا الأصل یترک تأثیره علی فهم النصوص الفقهیة، وفی تطبیق القواعد واستنباط الأحکام. وهذا المقال یشرح ویحلل هذا الأصل وأنواع تأثیراته ویذکر أمثلة علی هذه الأحکام بناء علی رأی فقهاء الفریقین فی الفقه المعاصر.

یرتبط اسم السید ابن طاووس عادةً بـ«مقتله» الشهیر، المعروف بـ «اللهوف»، أو بالأدعیة والزیارات الشیعیة، بینما لم تحظَ الأبعاد والجوانب العملیة والنظریة الأخری المتعلقة به بالاهتمام والتأمل الکافیین. إن حیاته وعصره من جهة، وآراؤه ونظریاته السیاسیة والاجتماعیة الخاصة والمثیرة للتأمل من جهة أخری، تستحق الدراسة والبحث العمیق، وتهدف هذه المقالة إلی دراسة الفکر السیاسی للسید ابن طاووس مع الالتفات إلی الأسس «الکلامیة» والسیاق التاریخی والاجتماعی الذی عاش فیه. لذلک، رغم إمکانیة الحدیث عن «الکلام السیاسی» للسید ابن طاووس، إلا أنه لا یمکن إغفال دور وتأثیر الظروف والملابسات التاریخیة والاجتماعیة فی هذا السیاق. تعتمد منهجیة البحث لدینا علی التحلیل والتفسیر مع الترکیز علی النصوص، مستندةً إلی المصادر المکتبیة. وترکز هذه المقالة علی کتاب «کشف المحجة لثمرة المهجة» الذی یتضمن آراؤه الکلامیة والسیاسیة والاجتماعیة ویُعتبر أهم أعماله فی هذا المجال. یبدأ المؤلف فی هذا الکتاب بشرح أسسه الکلامیة، ثم یتطرق إلی طرح آرائه وتوصیاته السیاسیة والاجتماعیة. الفکر السیاسی للسید ابن طاووس لا یمکن فصله بشکل کبیر عن فکره الکلامی. وفقًا لأسسه الکلامیة، فإن الحکومة حق للإمام «المعصوم» أو لأولئک الذین یعملون بناءً علی مبادئه ونهجه. ومع ذلک، فإن ابن طاووس لا یغفل مقتضیات الزمان؛ إلا أنه حتی ولو ظهرت البراغماتیة أو مراعاة المصالح فی فکره وسلوکه السیاسی، فإنها تظل مستندةً إلی مبدأ «التکلیف» والتزامه بتحقیق رضا الله والقرب منه.

یتناول هذا المقال الردَّ على سؤال أُثیر حول أُسس السِّیاسة القرآنیَّة، وفحصَ وتحلیلَ مفهوم السِّیاسة، وشرحَ وجهة النَّظر القرآنیَّة لأُسس تلک السِّیاسة، وذلک من خلال المنهج الداخلی للنصِّیَّة، والاعتماد علی نموذج (إیزوتسو) للتحلیل الدلالی. ووفقاً للمنهج الدلالی فإنَّ فهمَ أُسس السِّیاسة بمثابة مسألة الحکومة فی القرآن الکریم یتطلَّب وضعَ السِّیاسة فی البیئة الدلالیَّة القرآنیَّة أو الرؤیة القرآنیَّة للعالَم. وفی هذا المنهج، واستخدام أُسلوب التفسیر الموضوعی مع التأکید على تفسیر المیزان (کنموذج منهجی للمقال) تمَّت دراسةُ الآیات التی تشکِّل الرؤیة الکونیَّة للقرآن الکریم، مشیرین إلى مفاهیم أساسیَّة مثل: (الخِلْ قة والخالقیَّة)، (المُلک والمالکیَّة)، (الولایة والحاکمیَّة الإلهیَّة)، (الاستخلاف وخلافة الإنسان الإلهیَّة)، (الأُمَّة والإمامة)، (الدُّنیا والآخرة). ومن خلال شرح هذه المفاهیم، وتأثُّر الإیمان بها فی مواجهة السِّیاسة ومسألة الحکومة، یحاول الباحث أنْ یشرح أُسس السِّیاسة القرآنیَّة.

تظهر العلاقات بین المذاهب والجماعات وحتی الأفراد فی شکل التقارب أو التباعد وقد تمرّ کل حالة منهما بمراحل مختلفة، إذ یمکن أن یکون کلّ من التقارب والتباعد فی إطار نظری صرف أو عملی، ویتّخذ أشکالًا مختلفة مثل التزاحم أو التعارض. یسعی هذا البحث، بالاعتماد علی المصادر المکتبیة والأصلیة وباستخدام المنهج الوصفی التحلیلی، إلی دراسة تعارض جعفر بن علی والإمام الحسن العسکری× وبعد توضیح مظاهر ونماذج وعناوین الخلاف یبیّن التدابیر والإجراءات والمواقف التی اتّبعها الإمام الحسن العسکری× إزاء هذه الخلافات. وتُظهر نتائج البحث أنّ الإمام الحسن العسکری× قد بذل جهودًا متکرّرة لحلّ مثل هذه الخلافات، لا سیّما بین العلویین وذلک من خلال توضیح موضوع الإمامة للشیعة وتبیینه لأصحابه وتقدیم علاماته، ممّا یزیل أی انحراف.

إن القرآن الکریم باعتباره معجزة النبی(ص) هو کتاب کلما مر الزمن علیه، ظهرت معاجزه اللفظیة والمعنویة أکثر من ذی قبل. کما یمکن دائمًا، البحث فی الکلمات والتراکیب والمفاهیم الموجودة فیه وتفسیرها حسب النظریات المختلفة. من المسائل التی تؤخذ بعین الاعتبار فی دراسة سور القرآن الکریم هی مسألة تحلیل النظام المزدوج أو الإزدواجیة بین سور القرآن الکریم. تتشابه بعض سور القرآن الکریم من حیث البنیة والمحتوی وفی بعض الأحیان یکمل کل منها معنی الآخر. یظهر هذا التکامل الدلالی فی السور علی صور مختلفة. إن البحث فی هذه المسألة بدقة وتمعن یمکن أن یکشف الإعجاز القرآنی أکثر فأکثر ویظهرجمالیات القرآن الکریم للمسلمین ،اللفظیة منها والمعنویة.وفی هذا البحث الذی تم بالمنهج الوصفی التحلیلی وباستخدام المصادر المکتبیة تم البحث فی سورتی الطلاق والتحریم من هذا المنطلق لتبیین ودراسة أوجه التشابه والتناسب الموجودة بینهما من حیث البنیة والمضمون. ولعل ضرورة إجراء هذا البحث تکمن فی أن العلاقة بین سور القرآن الکریم أمر یستحق الاهتمام والبحث. إن من أهم النتائج التی توصل إلیها هذا البحث هی أن سورتی الطلاق والتحریم تبدأن بنفس التعبیر وهو "یا أیها النبی" والمواضیع المشترکة بینهما هی الدعوة إلی التقوی الإلهیة والإبتعاد عن الظلم والوعد بالجنة.